पितृदोष पूजा त्र्यंबकेश्वर येथे एका दिवसात होणारा विधी आहे. यात कुटुंब आपल्या दिवंगत पूर्वजांचे स्मरण करून त्यांना जल, अन्न आणि प्रार्थना अर्पण करते. या विधीमुळे पितरांना शांती लाभते आणि कुटुंबाला त्यांच्याप्रती असलेले कर्तव्य पार पाडता येते, अशी पारंपरिक श्रद्धा आहे.
शास्त्रांमध्ये प्रत्येक माणसावर तीन ऋणे सांगितली आहेत आणि त्यातील एक म्हणजे पितृऋण, म्हणजेच ज्या पिढ्यांकडून आपल्याला जीवन आणि संस्कार मिळाले त्यांच्याप्रती असलेली जबाबदारी. श्राद्ध आणि तर्पण हे ती निभावण्याचे पारंपरिक मार्ग आहेत. हे कर्म दीर्घकाळ राहून गेले असतील, किंवा ज्योतिषांना कुंडलीच्या नवम स्थानात एखादा विशिष्ट योग दिसला, तर त्या स्थितीला पितृदोष असे म्हटले जाते. याबाबत सर्व ज्योतिषांचे मत एकसारखे असतेच असे नाही.
पूजेमध्ये काय होते
या विधीला पितृदोष निवारण पूजा असेही म्हणतात. त्यात सर्वसाधारणपणे तीन मुख्य अर्पणे असतात:
- तर्पण: काळे तीळ मिसळलेले पाणी, जे पूर्वजांच्या नावाने अर्पण केले जाते
- पिंडदान: भाताचे किंवा पिठाचे पिंड, जे दिवंगतांसाठी प्रतीकात्मक अन्न म्हणून अर्पण केले जातात
- मंत्र आणि प्रार्थना: गुरुजींच्या मार्गदर्शनाखाली वैदिक मंत्रांचे पठण, पितरांच्या शांतीसाठी आणि कुटुंबाच्या कल्याणासाठी
या पानावर पुढे दिलेला पितृदोष पूजा विधी केवळ रूपरेषा म्हणून समजावा. प्रत्यक्ष क्रम गुरुजी तुमच्या कुटुंबाची परिस्थिती समजून घेऊन ठरवतात.
संबंधित विधी
पितरांशी संबंधित आणखी काही विधीही येथे केले जातात. त्रिपिंडी श्राद्ध आणि नारायण नागबळी पूजा यांचे उद्देश वेगळे आहेत, तर कालसर्प पूजा कुंडलीतील एका वेगळ्या योगाशी संबंधित मानली जाते. तुमच्या परिस्थितीत कोणता विधी योग्य ठरेल, हे गुरुजींना विचारता येईल.