त्र्यंबकेश्वर जवळील पर्यटन स्थळे

कुशावर्त कुंड हे मंदिराजवळचे पवित्र कुंड आहे. परंपरेनुसार गोदावरी येथेच प्रकट होऊन दख्खनच्या दिशेने पुढे वाहते, म्हणून भाविकांच्या दृष्टीने या कुंडाला विशेष महत्त्व आहे.

हे कुंड इंदूर संस्थानचे फडणवीस रावसाहेब पारनेरकर यांनी बांधले. काठावर त्यांचा आणि त्यांच्या पत्नीचा अर्धपुतळा आजही दिसतो. सिंहस्थ कुंभमेळ्यातील स्नानातही या कुंडाला मोठे स्थान आहे, त्याची माहिती आमच्या कुंभमेळा पानावर मिळेल. सणांच्या दिवशी स्नानाच्या वेळा आणि नियम बदलू शकतात [TO VERIFY].

ब्रह्मगिरी हा गावामागे उभा असलेला सह्याद्रीतील डोंगर असून त्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची सुमारे १,२९५ मीटर आहे. हिंदू परंपरेत येथे गौतम ऋषी आणि अहल्या यांचा आश्रम मानला जातो आणि गोदावरीचा उगम याच डोंगराशी जोडला जातो, म्हणून अनेक भाविक श्रद्धेने हा डोंगर चढतात.

सुमारे ७५० पायऱ्या चढून गंगाद्वारापर्यंत पोहोचता येते, जिथे गंगेचे मंदिर आहे [TO VERIFY]. जवळच कोलंबिका देवीचे मंदिर, १०८ शिवलिंगांचा समूह आणि गोरक्षनाथ गुहा आहे आणि शिखरावर जाण्यासाठी वेगळी वाट आहे. ट्रेकर्सच्या अनुभवानुसार दोन्ही टप्प्यांना सुमारे ४५-४५ मिनिटे लागतात, पण मुले किंवा ज्येष्ठ सोबत असतील तर अधिक वेळ धरा [TO VERIFY].

• उजाडताच चढाई सुरू करा आणि पाणी सोबत ठेवा.
• चपलांऐवजी चांगली पकड असलेले बूट घाला.
• पावसात पायऱ्या आणि खडक निसरडे होऊ शकतात, त्यामुळे वाटेची स्थिती आणि प्रवेशाचे नियम स्थानिकांकडून समजून घ्या [TO VERIFY].

अंजनेरी हा नाशिक-त्र्यंबक रस्त्यावरील किल्ला असलेला डोंगर आहे. तो नाशिकपासून सुमारे २० किमीवर असल्याने त्र्यंबकेश्वरला येताना वाटेतच लागतो. त्याची उंची सुमारे १,२८० मीटर आहे. परंपरेनुसार हे हनुमानाचे जन्मस्थान मानले जाते आणि डोंगराचे नाव त्यांची माता अंजना यांच्याशी जोडलेले आहे.

येथे सुमारे ११व्या आणि १२व्या शतकातील खडकात कोरलेली जैन लेणी आहेत आणि २०१७ मध्ये हा परिसर संवर्धन राखीव क्षेत्र म्हणून घोषित करण्यात आला. ट्रेकर्समध्ये हे ठिकाण विशेषतः पावसाळ्यात लोकप्रिय आहे. जाण्यापूर्वी वाटेची स्थिती आणि चढाईचे नियम जाणून घ्या [TO VERIFY].

सुमारे २८ किमीवरील नाशिक शहर येताना किंवा परतताना सहज पाहता येते.

• पंचवटी: गोदावरीकाठचा रामायणाशी जोडलेला परिसर, जिथे अनेक मंदिरे आणि तीर्थस्थळे आहेत.
• काळाराम मंदिर: श्रीरामाचे प्रमुख मंदिर, जे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखालील १९३० च्या मंदिर प्रवेश सत्याग्रहासाठीही ओळखले जाते.
• रामकुंड आणि सीता गुंफा: पंचवटी परिसरातील दोन प्रसिद्ध ठिकाणे, ज्यांचा संबंध परंपरेने राम आणि सीतेशी जोडला जातो [TO VERIFY].
• त्रिरश्मी (पांडवलेणी) लेणी: इ.स.पू. पहिले शतक ते इ.स. दुसरे शतक या काळात कोरलेल्या २४ बौद्ध लेण्यांचा समूह.

उघडण्याच्या वेळा आणि प्रवेश शुल्क बदलू शकतात, त्यामुळे जाण्यापूर्वी तपासून घ्या [TO VERIFY].

विधीला पहिले प्राधान्य द्या. ट्रेक किंवा लांबचा प्रवास कालसर्प पूजा किंवा रुद्राभिषेक झाल्यानंतरच ठेवा, आणि तुमच्या तारखेला किती वेळ मोकळा राहील हे गुरुजींना विचारून घ्या.

साधे नियोजन असे करता येईल:

• त्र्यंबकेश्वर गावात: मंदिराचे दर्शन आणि जवळच असलेले कुशावर्त कुंड
• अर्धा दिवस किंवा अधिक: ब्रह्मगिरी किंवा अंजनेरी
• परतीच्या वाटेवर: नाशिकमधील पंचवटी आणि लेणी

एक दिवसापेक्षा जास्त थांबायचे असेल तर त्र्यंबकेश्वर येथे कुठे राहावे हे पान वाचा, आणि मंदिराच्या इतिहासासाठी त्र्यंबकेश्वर ज्योतिर्लिंग हे पान पाहा. तारखा ठरल्या की पूजेची बुकिंग विनंती पाठवा.